KIM JEST PODATNIK?
Zgodnie z art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie. Ten przepis Konstytucji jest tak naprawdę podstawą całego polskiego systemu podatkowego. Wynikają z niego dwa podstawowe założenia:
Po pierwsze, płacić w Polsce podatki musi każdy – zauważmy, że Konstytucja nie posługuje się tutaj określeniem „każdy obywatel”, lecz pojęciem „każdy”, co oznacza, że w Polsce podatnikami są także m.in. cudzoziemcy lub bezpaństwowcy;
Po drugie, aby nałożyć na kogoś podatek, konieczna jest ustawa – oznacza to, że nie można na nikogo nałożyć obowiązku płacenia podatku, jeżeli obowiązek ten nie będzie znajdował podstawy prawnej w ustawie.
Dlatego podatnikiem w Polsce może być każdy, kto jest wskazany w ustawie lub każdy kto wykonuje jakąś czynność wskazaną w ustawie, z podjęciem której wiąże się powstanie obowiązku podatkowego.
Definicja prawna podatnika:
Warto zauważyć, że w polskim prawie funkcjonuje co najmniej kilka definicji podatnika. Dla potrzeb ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (PIT) podatnikiem będzie inna osoba, niż dla potrzeb definicji ustawowej w podatku od towarów i usług (VAT).
Najbardziej ogólna definicja podatnika znajduje się w Ordynacji podatkowej i brzmi następująco:
Podatnikiem jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, podlegająca na mocy ustaw podatkowych obowiązkowi podatkowemu.
Definicja ta jest w pełni zgodna z założeniami Konstytucji, gdyż wskazuje, że podatnikami są tylko te osoby, które z mocy ustaw podatkowych podlegają obowiązkowi podatkowemu. Natomiast obowiązek podatkowy dla każdego podatku będzie okraślany inaczej:
Np. dla potrzeb podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) za podatników uważamy osoby prawne (np. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki akcyjne, fundacje prowadzące działalność gospodarczą) oraz tzw. jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej (np. spółki komandytowo-akcyjne, spółki komandytowe), które mają siedzibę lub zarząd na terenie Polski.
Dla potrzeb podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) podatnikami będą tylko osoby fizyczne, które uzyskują przychody ze źródeł ściśle określonych w ustawie (np. z umowy o pracę).
Dla potrzeb podatku od towarów i usług (VAT) podatnikami będą osoby prawne, jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, które prowadzą działalność gospodarczą bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Na marginesie można wskazać, że ustalenie statusu podatnika, szczególnie w zakresie podatku VAT, jest niekiedy skomplikowane i rodzi liczne spory klientów z Krajową Administracją Skarbową.
Jakie są obowiązki podatnika?
Każdy podatnik, poza tym, że do zapłaty podatku jest zobowiązany, z reguły, ma także obowiazek jego obliczenia, i zadeklarowania w ustalonym przez prawo terminie. Czasami jednak obowiązki te mogą się różnić, w zależności od danego podatku i poszczególnej ustawy. I tak, szczególnie w przypadku podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT), podatnik nie zawsze samodzielnie oblicza, deklaruje, a nawet płaci podatek do Urzędu Skarbowego:
Przykład nr 1:
Jan Kowalski pracuje na umowę o pracę. Jego pracodawca co miesiąc oblicza i pobiera z jego wynagrodzenia podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT). Ponadto, pracodawca Jana Kowalskiego co miesiąc składa zeznanie podatkowe (deklarację). Podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych jest Jan Kowalski, gdyż to on ponosi ciężar podatku (tzn. to jego wynagrodzenie jest pomniejszane o podatek). Natomiast pracodawca Jana Kowalskiego jest płatnikiem podatku.
Czy są sczególne kategorie podatników?
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT), ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych (CIT), a także ustawa o podatku od towarów i usług (VAT) posługują się pojęciem małego podatnika. Nie wdając się w zawiłe szczegóły i wyjątki, małym podatnikiem jest podatnik danego podatku, który spełnia założone w ustawie kryteria, w tym te dotyczące limitu przychodów ze sprzedaży (na marginesie – obecny limit to 2.000.000 euro).
Mały podatnik posiada liczne przywileje, których nie posiada „zwykły” podatnik, m.in. może rozliczać się z Urzędem Skarbowym kwartalnie, skorzystać z jednorazowej amrtyzacji oraz korzystać z niższej stawki opodatkowania (w przypadku podatku dochodowego od osób prawnych – CIT).
KIM JEST PŁATNIK I JAKIE MA OBOWIĄZKI?
Niestety, bardzo często klienci mylą pojęcie podatnika i płatnika. Jak wyjaśniliśmy w powyższym przykładzie, czasami do zrealizowania obowiązku podatkowego konieczne jest współdziałanie płatnika, który jest kim innym niż podatnik.
Zgodnie z Ordynacją podatkową, płatnikiem jest:
osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana na podstawie przepisów prawa podatkowego do obliczenia i pobrania od podatnika podatku i wpłacenia go we właściwym terminie organowi podatkowemu.
Mówiąc prościej, płatnik ma obowiązek obliczyć, pobrać i wpłacić podatek do Urzędu Skarbowego w terminie wskazanym w ustawie, jeżeli ustawa tak stanowi. Co do zasady z płatnikiem mamy więc do czynienia w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) (np. przy umowie o pracę), ale czasami także w podatku dochodowym od osób prawnych (CIT) (np. przy pobieraniu należności z tytułu podatku u źródła od niektórych usług wykonywanych dla nas przez kontrahenta z zagranicy).
W dużym uproszczeniu, prawo wprowadza rolę płatnika, aby efektywniej egzekwować od podatnika jego bowiązek podatkowy. W zamyśle, ma ta zapewnić lepszą sprawozdawczość podatkową i skuteczność realizacji obowiązku podatkowego.
JAK USTALIĆ SWOJĄ ROLĘ ORAZ NAŁOŻONE NA NAS OBOWIĄZKI PODATKOWE?
Jeżeli masz jakiekolwiek wątpliwości związane ze swoim statusem jako podatnika lub płatnika, możesz skorzystać z profesjonalnej porady doradcy podatkowego, który po przeanalizowaniu Twojej indywidualnej sytuacji, udzieli Ci fachowej porady z zakresu Twoich praw i obowiązków.
Prawo podatkowe jest skomplikowane i wielowątkowe, a sankcje za nawet niezamierzone błędy potrafią być bardzo dotkliwe. Dlatego zawsze warto upewnić się nie tylko jaki jest Twój status na gruncie prawa podatkowego, ale także, czy prawidłowo realizujesz nałożone na Ciebie obowiązki.
Poza tym, jeżeli Urząd Skarbowy zakwestionuje Twój dotychczasowy sposób działania np. w postępowaniu podatkowym lub kontroli podatkowej, możesz zwrócić się do doradcy podatkowego, który wesprze Cię na każdym etapie sporu z Urzędem Skarbowym. Jeżeli potrzebujesz mojej pomocy w ustalenie Twojego aktualnego statusu, praw i obowiązków lub jesteś w trakcie kontroli lub postępowania podatkowego, możesz skontaktować się ze mną poprzez formularz: https://doradcapodatkowy-moroz.pl/contact/?lang=pl